Δεν είναι εύκολο να γράψεις για τον θάνατο ενός παιδιού στην άσφαλτο χωρίς να ξεφύγεις. Είτε προς την συναισθηματική υπερβολή είτε προς την αντίθετη πλευρά, δηλαδή εκείνης της στεγνής παρουσίασης που τελειώνει σε λίγα τηλεοπτικά λεπτά και σε λίγες γραμμές γραφής. Γιατί το θέμα δεν είναι και πολύ «πιασάρικο». Δεν είναι από αυτά που κρατάνε. Είναι… «χαμηλής παστερίωσης». Δεν γεμίζει ώρες, δεν γίνεται αφορμή για ουσιαστική ανάλυση και εξεύρεση λύσεων, ούτε για αναζήτηση ευθυνών που ενδεχομένως θα ενοχλήσουν. Κι όμως, πίσω από αυτές τις λίγες γραμμές υπάρχει κάτι που επαναλαμβάνεται με σχεδόν μαθηματική ακρίβεια. Ένα μοτίβο και ένα ερώτημα που αποφεύγουμε να απαντήσουμε. Πόσο έτοιμοι είμαστε τελικά για τον δρόμο που έχουμε δημιουργήσει;
Κάποτε, με μια λέξη, «τζιζζζ», μάθαινες τι σημαίνει κίνδυνος. Δεν χρειαζόταν εξήγηση, το καταλάβαινες. Σήμερα, έχουμε φτάσει στο σημείο να θεωρούμε πιο ακίνδυνο το ρεύμα της πρίζας από ένα ηλεκτρικό πατίνι. Όχι επειδή άλλαξε η πραγματικότητα, αλλά επειδή χαλάρωσε η αντίληψή μας για τον κίνδυνο. Τα ηλεκτρικά πατίνια και ποδήλατα μπήκαν στην καθημερινότητα με ρυθμό ταμείου και όχι προσαρμογής. Το ανησυχητικό είναι ότι αυτά που βλέπουμε στους δρόμους δεν ξαφνιάζουν πια κανέναν. Ένα παιδί με πατίνι ανάμεσα σε αυτοκίνητα, ένας ποδηλάτης που προσπαθεί να κινηθεί σε δρόμο χωρίς χώρο γι’ αυτόν, ένας οδηγός που δεν έχει μάθει ποτέ να τον υπολογίζει. Όλοι μαζί στον ίδιο δρόμο, αλλά όχι με τους ίδιους όρους ασφάλειας.
Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι το πρόβλημα παραμένει. Το 2024 καταγράφηκαν σχεδόν 20.000 νεκροί στους ευρωπαϊκούς δρόμους, ενώ οι πρώτες εκτιμήσεις για το 2025 δεν αλλάζουν ουσιαστικά την εικόνα. Αυτό γιατί η συνολική αποτύπωση δεν περιλαμβάνει ακόμη με σαφήνεια τους πιο ευάλωτους χρήστες, όπως ποδηλάτες και χρήστες μικροκινητικότητας. Την ίδια περίοδο, οι θάνατοι επιβατών αυτοκινήτων μειώθηκαν με ρυθμό πολλαπλάσιο, κάτι που αποτυπώνει ξεκάθαρα την ανισορροπία. Τα σύγχρονα οχήματα εξοπλίστηκαν με συστήματα ασφαλείας, ενεργητικής και παθητικής προστασίας, τεχνολογίες που περιορίζουν το ανθρώπινο λάθος. Ο επιβάτης μέσα στο αυτοκίνητο προστατεύεται περισσότερο από ποτέ. Αντίθετα, ο ποδηλάτης και ο χρήστης πατινιού παραμένουν εκτεθειμένοι, σε ένα περιβάλλον που δεν εξελίχθηκε με τον ίδιο ρυθμό.
Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο είναι ότι περίπου το 28% των θανάτων ποδηλατών δεν σχετίζεται με σύγκρουση με άλλο όχημα. Πρόκειται για πτώσεις, πρόσκρουση σε εμπόδια, κακοτεχνίες στο οδικό δίκτυο. Δηλαδή για περιστατικά που δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο η συμπεριφορά των οδηγών, αλλά και οι ίδιες οι υποδομές. Σε αυτό το πλαίσιο, η ταχύτητα παραμένει καθοριστικός παράγοντας, καθώς η πιθανότητα θανάτου αυξάνεται δραματικά όσο αυξάνεται η ταχύτητα πρόσκρουσης.
Για να μην ξεχνιόμαστε, όλα τα παραπάνω συμβαίνουν, αναλύονται και καταγράφονται στην Ευρώπη, η οποία εδώ και πάνω από δύο δεκαετίες λειτουργεί ένα οργανωμένο δίκτυο ελέγχων, χωρίς να έχει αλλάξει ουσιαστικά η εικόνα στον δρόμο. Το σχέδιο της ROADPOL για το 2026 βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, με στοχευμένες δράσεις σε ταχύτητα, αλκοόλ, χρήση ζώνης και απόσπαση προσοχής. Τα στοιχεία από τις επιχειρήσεις των πρώτων μηνών δείχνουν ότι οι ίδιες παραβάσεις επιμένουν, υπερβάσεις ταχύτητας, μη χρήση ζώνης ακόμη και στα πίσω καθίσματα, χρήση κινητού κατά την οδήγηση, οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ. Με άλλα λόγια, η εικόνα που αποτυπώνεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν απέχει ουσιαστικά από την κατάσταση που καταγράφεται και στην Ελλάδα.
Εδώ όμως εμφανίζεται μια αντίφαση που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί. Οι έλεγχοι εντείνονται, αλλά το πεδίο έχει αποκτήσει περισσότερες παραμέτρους και μεγαλύτερη πολυπλοκότητα. Στον δρόμο δεν κινούνται πλέον μόνο αυτοκίνητα και μοτοσικλέτες. Υπάρχουν ποδήλατα, πατίνια, νέοι χρήστες με διαφορετικά χαρακτηριστικά και αυξημένη ευαλωτότητα. Όσοι κινούνται με αυτά τα μέσα δεν εντάχθηκαν ποτέ ουσιαστικά σε ένα σαφές πλαίσιο κανόνων κυκλοφορίας. Δεν εκπαιδεύτηκαν, δεν προστατεύτηκαν επαρκώς, δεν ενσωματώθηκαν σε υποδομές που να ανταποκρίνονται στην παρουσία τους, όπως διαχωρισμένες λωρίδες και ασφαλείς ποδηλατόδρομοι.
Στην Ελλάδα, η εικόνα γίνεται ακόμη πιο έντονη. Η μικροκινητικότητα μπήκε στην καθημερινότητα χωρίς φίλτρα. Πατίνια σε ανήλικους χωρίς ουσιαστικό έλεγχο, οδηγοί χωρίς εκπαίδευση, σε δρόμους που δεν αφήνουν περιθώρια λάθους. Και εδώ η ευθύνη δεν μπορεί να μένει αόριστη. Είναι τελικά μόνο θέμα πολιτικής ή και προσωπικής επιλογής;
Το παιδί που έχασε τη ζωή του με το ηλεκτρικό πατίνι ήταν 13 ετών. Με βάση το ισχύον πλαίσιο, η χρήση τέτοιου οχήματος επιτρέπεται από τα 15 έτη και άνω, όταν μιλάμε για μέσα που μπορούν να φτάσουν τα 25 χιλιόμετρα την ώρα. Δεν πρόκειται για παιχνίδι, αλλά για όχημα που εντάσσεται σε συγκεκριμένη κατηγορία με σαφείς κανόνες. Όμως, στην πράξη βλέπουμε ανήλικους να κινούνται κανονικά στον δρόμο, πολλές φορές με τη σιωπηρή ή και ρητή αποδοχή των γονέων τους. Το «πάρε το και πρόσεχε» έχει γίνει καθημερινότητα.
Δυστυχώς, δεν είναι μόνο αυτό. Στο διαδίκτυο κυκλοφορούν ελεύθερα κιτ μετατροπών και οδηγίες για την αφαίρεση των περιοριστών ταχύτητας. Με ελάχιστα βήματα, ένα πατίνι μπορεί να ξεπεράσει τα όρια που έχουν τεθεί για λόγους ασφαλείας. Και δεν είναι λίγοι εκείνοι που το κάνουν, θεωρώντας ότι απλώς βελτιώνουν την απόδοση. Άρα, δεν μιλάμε για άγνοια, αλλά για συνειδητή επιλογή.
Στο δια ταύτα, η εικόνα δεν αλλάζει ούτε με ευχές ούτε με ανακοινώσεις. Αλλάζει όταν αυτό που συζητείται μεταφέρεται στην πράξη. Εκεί φαίνεται ότι το πρόβλημα δεν είναι μονοδιάστατο. Δεν αφορά μόνο την πολιτική, ούτε μόνο τους ελέγχους. Αφορά τον τρόπο που σχεδιάζεται ο δρόμος, την ενημέρωση και την εκπαίδευση όσων τον χρησιμοποιούν, αλλά και τις προτεραιότητες που θέτει η πολιτεία για τη βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών. Σχεδιασμοί, ημερίδες και συμπόσια υπάρχουν. Αυτό που λείπει είναι η συνέπεια στην εφαρμογή. Μέχρι τότε, όμως, η λέξη “ατύχημα” θα χάνει όλο και περισσότερο το νόημά της.
