Η επιστροφή στη χειμερινή ώρα μεταφέρει μία ώρα φυσικού φωτός από το απόγευμα στο πρωί. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι η νύχτα έρχεται νωρίτερα, την ώρα που πολλοί οδηγοί επιστρέφουν από την εργασία τους και πεζοί, μαθητές και ποδηλάτες εξακολουθούν να κινούνται στους δρόμους. Η αλλαγή δεν δημιουργεί από μόνη της τροχαία ατυχήματα. Μεταβάλλει, όμως, τις συνθήκες ορατότητας σε μια περίοδο κατά την οποία η κυκλοφορία παραμένει αυξημένη.
Η διαφορά δεν είναι αμελητέα. Με χαμηλότερο φωτισμό, ο οδηγός μπορεί να αντιληφθεί αργότερα έναν πεζό που διασχίζει το οδόστρωμα, έναν ποδηλάτη χωρίς επαρκή φώτα ή ένα εμπόδιο στον δρόμο. Η βροχή, οι αντανακλάσεις στο βρεγμένο οδόστρωμα, ο ανεπαρκής δημοτικός φωτισμός και η κακή ορατότητα από σταθμευμένα οχήματα επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο τις συνθήκες. Η ταχύτητα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς όσο αυξάνεται τόσο μεγαλώνει η απόσταση που χρειάζεται ένα όχημα για να ακινητοποιηθεί.
Η επίδραση του φωτισμού στην οδική ασφάλεια δεν αποτελεί απλώς μια θεωρητική εκτίμηση. Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2023 στο επιστημονικό περιοδικό Health Economics εξέτασε το σύνολο των καταγεγραμμένων τροχαίων ατυχημάτων στην Ελλάδα την περίοδο 2006–2016. Οι ερευνητές αξιοποίησαν τη μετάβαση μεταξύ θερινής και χειμερινής ώρας για να μελετήσουν την επίδραση του φυσικού φωτισμού. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η φθινοπωρινή αλλαγή συνδέθηκε με αύξηση των ελαφρών τροχαίων ατυχημάτων, ενώ η μετάβαση στη θερινή ώρα την άνοιξη συνδέθηκε με μείωση των σοβαρών ατυχημάτων. Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι κάθε αλλαγή ώρας οδηγεί αναγκαστικά σε περισσότερα ατυχήματα, αναδεικνύει όμως τη σημασία του φυσικού φωτισμού για την ασφάλεια των μετακινήσεων.
Ανάλογη προσοχή απαιτείται και στην ερμηνεία των διεθνών στοιχείων. Γαλλικά δεδομένα οδικής ασφάλειας δείχνουν ότι η περίοδος μετά την αλλαγή ώρας συμπίπτει με σημαντική επιβάρυνση για τους πεζούς. Σύμφωνα με τη γαλλική υπηρεσία οδικής ασφάλειας, την εβδομάδα που ακολουθεί την αλλαγή καταγράφεται αύξηση σχεδόν 35% στα ατυχήματα με εμπλοκή πεζών κατά την απογευματινή ώρα αιχμής, μεταξύ 17:00 και 19:00. Το ποσοστό αφορά τα γαλλικά δεδομένα και δεν πρέπει να μεταφέρεται αυτούσιο στην Ελλάδα. Καταδεικνύει, ωστόσο, τη σημασία της χρονικής σύμπτωσης ανάμεσα στη μειωμένη ορατότητα και στην έντονη κυκλοφορία.
Τα επιστημονικά συμπεράσματα δεν είναι πάντα ταυτόσημα, η σημασία της ορατότητας όμως για την οδική ασφάλεια καθιστά απαραίτητη την έγκαιρη πρόληψη. Οι οδηγοί χρειάζεται να προσαρμόζουν την ταχύτητά τους στις πραγματικές συνθήκες, να διατηρούν επαρκή απόσταση ασφαλείας και να ελέγχουν ότι τα φώτα του οχήματός τους λειτουργούν σωστά. Η προσοχή πρέπει να είναι αυξημένη κοντά σε διαβάσεις, σχολεία, στάσεις λεωφορείων και δρόμους με έντονη κίνηση πεζών. Η χρήση κινητού τηλεφώνου αφαιρεί πολύτιμο χρόνο αντίδρασης σε μια στιγμή που η έγκαιρη αναγνώριση του κινδύνου γίνεται δυσκολότερη.
Οι πεζοί, από την πλευρά τους, χρειάζεται να ελέγχουν την κυκλοφορία πριν από τη διάσχιση, να χρησιμοποιούν τις διαβάσεις και να μην θεωρούν δεδομένο ότι ο οδηγός τούς έχει δει. Ανοιχτόχρωμα ρούχα και ανακλαστικά στοιχεία αυξάνουν την πιθανότητα να γίνουν αντιληπτοί σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού. Για τους ποδηλάτες, ο κατάλληλος εμπρόσθιος και οπίσθιος φωτισμός δεν είναι λεπτομέρεια εξοπλισμού, αλλά βασική προϋπόθεση ασφαλούς μετακίνησης.
Η ατομική προσοχή, όμως, δεν αρκεί όταν οι υποδομές δεν εξασφαλίζουν στοιχειώδεις συνθήκες ασφάλειας. Οι σκοτεινοί δρόμοι, οι διαβάσεις με φθαρμένη διαγράμμιση, τα πεζοδρόμια με εμπόδια και τα σημεία όπου οι πεζοί αναγκάζονται να κινηθούν δίπλα στα οχήματα αυξάνουν την έκθεσή τους στον κίνδυνο. Η αλλαγή της ώρας είναι γνωστή και επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο. Η προετοιμασία των αρμόδιων υπηρεσιών δεν θα έπρεπε να αρχίζει όταν οι πολίτες διαπιστώσουν ότι οι δρόμοι σκοτεινιάζουν νωρίτερα.
Η απουσία συστηματικής ενημέρωσης από την πολιτεία είναι ένα ακόμη κενό στην πρόληψη. Οι γενικές εκκλήσεις για προσοχή δεν υποκαθιστούν μια οργανωμένη εκστρατεία οδικής ασφάλειας, με έγκαιρη ενημέρωση των οδηγών, των πεζών και των ποδηλατών. Τα μηνύματα πρέπει να φτάνουν στους πολίτες πριν και αμέσως μετά την αλλαγή ώρας, όταν μεταβάλλονται οι καθημερινές συνθήκες μετακίνησης. Η οδική ασφάλεια δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο μέσα από ελέγχους και πρόστιμα, χωρίς αντίστοιχη επένδυση στην ενημέρωση και στην πρόληψη.
Ιδιαίτερη είναι η ευθύνη των δήμων, καθώς για ακόμη μία χρονιά η αλλαγή της ώρας βρίσκει πολλές περιοχές χωρίς να έχει προηγηθεί έγκαιρος έλεγχος και προσαρμογή του δημοτικού φωτισμού. Η Κυριακή και η αργία δεν δικαιολογούν την έλλειψη προγραμματισμού, αφού η ημερομηνία είναι γνωστή εκ των προτέρων. Η αποκατάσταση βλαβών και ο εντοπισμός σκοτεινών σημείων θα έπρεπε να έχουν ολοκληρωθεί εγκαίρως. Δεν μπορεί να ζητείται από οδηγούς και πεζούς να είναι διαρκώς σε επιφυλακή, όταν οι αρμόδιες αρχές δεν έχουν εξασφαλίσει στοιχειώδεις συνθήκες ασφαλούς κυκλοφορίας. Ο δημοτικός φωτισμός δεν είναι πολυτέλεια, αλλά βασικό μέτρο πρόληψης που δεν μπορεί να περιμένει μέχρι να συμβεί ένα ατύχημα.
