Για χρόνια, οι καθυστερήσεις στα ελληνικά σύνορα θεωρούνταν σχεδόν μέρος της ταξιδιωτικής εμπειρίας. Μια αυξημένη κίνηση σε αργίες, λίγη υπομονή παραπάνω, ορισμένες ώρες αιχμής που δύσκολα προκαλούσαν πραγματική ανησυχία. Οι εικόνες όμως που καταγράφονται τις τελευταίες ημέρες σε συνοριακές διελεύσεις της χώρας, ιδιαίτερα σε περάσματα με αυξημένη είσοδο πολιτών τρίτων χωρών, μοιάζουν διαφορετικές. Πολύωρες ουρές, εκνευρισμένοι οδηγοί, ταξιδιώτες εγκλωβισμένοι στα αυτοκίνητά τους και φόβοι ότι το πρόβλημα μπορεί να επηρεάσει ακόμη και τον τουρισμό.
Οι εικόνες που κυκλοφόρησαν από συνοριακούς σταθμούς προκάλεσαν ήδη έντονες αντιδράσεις. Σε αρκετές περιπτώσεις, η αναμονή ξεπέρασε κάθε προσδοκία, με οδηγούς να περιμένουν επί ώρες προκειμένου να ολοκληρωθούν οι απαραίτητοι έλεγχοι εισόδου. Για τοπικές κοινωνίες που ζουν σημαντικά από τις οδικές αφίξεις επισκεπτών, ιδιαίτερα από γειτονικές χώρες, η κατάσταση δεν αντιμετωπίζεται ως μια απλή ταλαιπωρία. Η πρώτη εικόνα μιας χώρας δύσκολα μπορεί να είναι μια ουρά χιλιομέτρων και η αγωνία είναι ήδη εμφανής.
Και εδώ αρχίζει το βασικό ερώτημα. Τι ακριβώς άλλαξε;
Η απάντηση βρίσκεται στο νέο σύστημα ελέγχου εισόδου και εξόδου πολιτών τρίτων χωρών, το λεγόμενο Entry/Exit System (EES), το οποίο εφαρμόζεται στα εξωτερικά σύνορα της ζώνης Σένγκεν. Πρόκειται για ευρωπαϊκή υποχρέωση και όχι ελληνική πρωτοβουλία, κάτι που έχει ιδιαίτερη σημασία μέσα στη δημόσια συζήτηση που ήδη αναπτύσσεται.
Το νέο σύστημα αντικαθιστά σταδιακά τη χειροκίνητη σφράγιση διαβατηρίων και προβλέπει ψηφιακή καταγραφή εισόδου και εξόδου, βιομετρικά στοιχεία, φωτογράφιση προσώπου και δακτυλικά αποτυπώματα για πολίτες τρίτων χωρών. Στόχος, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι περισσότερη ασφάλεια, καλύτερη παρακολούθηση παραμονής και αυστηρότερος έλεγχος των εξωτερικών συνόρων.
Η ουσιαστική διαφορά όμως βρίσκεται στον τρόπο που πλέον γίνεται ο έλεγχος. Μέχρι σήμερα, η διαδικασία βασιζόταν κυρίως στον έλεγχο ταξιδιωτικών εγγράφων και στη σφράγιση διαβατηρίων. Με το EES, για πολίτες τρίτων χωρών, ο έλεγχος γίνεται πολύ πιο εξατομικευμένος. Σάρωση διαβατηρίου, φωτογράφιση προσώπου, καταγραφή βιομετρικών στοιχείων και δακτυλικών αποτυπωμάτων, ιδιαίτερα κατά την πρώτη είσοδο στο σύστημα. Με απλά λόγια, ο έλεγχος γίνεται ουσιαστικά ανά άτομο.
Εδώ βρίσκεται η εξήγηση για το γιατί οι ουρές εμφανίζονται τόσο γρήγορα. Όταν σε ένα όχημα βρίσκονται τέσσερις ή πέντε επιβάτες, κάθε άτομο χρειάζεται τη δική του διαδικασία ταυτοποίησης. Κάθε επιπλέον λεπτό πολλαπλασιάζεται και στα σύνορα ο χρόνος μετατρέπεται πολύ γρήγορα σε ουρές χιλιομέτρων. Ειδικά σε περάσματα με αυξημένη τουριστική κίνηση, η πίεση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη.
Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο την ταλαιπωρία. Σε αρκετές περιοχές της βόρειας Ελλάδας, οι οδικές αφίξεις αποτελούν βασικό κομμάτι της οικονομικής δραστηριότητας. Ξενοδοχεία, εστίαση, καταστήματα και τοπικές επιχειρήσεις γνωρίζουν καλά ότι όταν η πρόσβαση γίνεται δύσκολη, ο επισκέπτης συχνά σκέφτεται δεύτερη φορά τον προορισμό του. Και όταν η πρώτη εμπειρία μιας χώρας είναι αναμονή επί ωρών μέσα σε ένα αυτοκίνητο, η ανησυχία δεν είναι καθόλου θεωρητική.
Δεν είναι τυχαίο ότι ήδη εκφράζονται έντονες ανησυχίες από επαγγελματίες του τουρισμού και τοπικούς φορείς για το πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση στην κορύφωση της τουριστικής περιόδου. Γιατί άλλο μια προσωρινή δυσλειτουργία και άλλο ένα πρόβλημα που κινδυνεύει να αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά σε περιόδους αιχμής.
Η ασφάλεια των συνόρων δύσκολα αμφισβητείται. Το ερώτημα που πλέον τίθεται είναι διαφορετικό. Αν ένα σύστημα που σχεδιάστηκε για καλύτερο έλεγχο μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς να μετατρέψει την είσοδο στη χώρα σε πολύωρη δοκιμασία αντοχής.
Ο θυμός όσων περίμεναν επί ώρες είναι εύκολα κατανοητός. Το ίδιο και η ανησυχία ανθρώπων της αγοράς που βλέπουν την τουριστική περίοδο να ξεκινά με περισσότερα ερωτήματα απ’ όσα θα ήθελαν. Γιατί στον τουρισμό, η πρώτη εντύπωση δεν είναι ποτέ λεπτομέρεια. Είναι συχνά η μισή εμπειρία του ταξιδιού.
