Ο Ίαν Χίμπελ είχε διασχίσει ερήμους, ζούγκλες και μερικές από τις πιο αφιλόξενες περιοχές του πλανήτη. Για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες ταξίδευε με το ποδήλατό του, αντιμετωπίζοντας ληστές, ασθένειες, άγρια ζώα και αμέτρητες δυσκολίες. Στις 23 Αυγούστου 2008, σε ηλικία 74 ετών, σκοτώθηκε σε τροχαίο στον δρόμο Αθηνών – Θεσσαλονίκης.
Ο Βρετανός ποδηλάτης είχε διανύσει περίπου 400.000 χιλιόμετρα, εξερευνώντας περιοχές στις οποίες ελάχιστοι ταξιδιώτες θα επιχειρούσαν να φτάσουν με ποδήλατο. Ανάμεσα στα γνωστότερα κατορθώματά του ήταν το ταξίδι από το Ακρωτήριο Χορν έως την Αλάσκα. Για εκείνον, το ποδήλατο δεν ήταν απλώς ένα μέσο μετακίνησης, αλλά ο τρόπος να γνωρίσει τον κόσμο, να δοκιμάσει τα όριά του και να συνεχίσει να ταξιδεύει εκεί όπου οι περισσότεροι θα δίσταζαν.
Η τελευταία του διαδρομή, ωστόσο, έγινε στην Ελλάδα. Σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής, αυτοκίνητο τον παρέσυρε στον οδικό άξονα Αθηνών – Θεσσαλονίκης και εγκατέλειψε το σημείο. Ο οδηγός συνελήφθη αργότερα. Ελληνικά δημοσιεύματα ανέφεραν ότι το όχημα συμμετείχε σε κόντρα με άλλο αυτοκίνητο.
Το παράδοξο της ιστορίας του Χίμπελ δεν βρίσκεται μόνο στην τραγική κατάληξή της. Ένας άνθρωπος που είχε περάσει δεκαετίες εκτεθειμένος σε κινδύνους σε ολόκληρο τον κόσμο έχασε τη ζωή του σε έναν δρόμο που χρησιμοποιούν καθημερινά χιλιάδες οδηγοί. Η περιπέτεια τελείωσε, αλλά το ερώτημα που αφήνει πίσω της δεν αφορά μόνο έναν ταξιδιώτη. Αφορά τη θέση που έχει ο ποδηλάτης στο οδικό περιβάλλον και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται από τους υπόλοιπους χρήστες του δρόμου.
Τον Ιούλιο του 2013, ο 54χρονος πιλότος Γιώργος Ζήσης παρασύρθηκε από αυτοκίνητο ενώ πήγαινε με το ποδήλατό του στην εργασία του. Ο οδηγός εγκατέλειψε τον τραυματισμένο άνδρα και έφυγε από το σημείο. Ο Ζήσης πέθανε έπειτα από περίπου δέκα ημέρες νοσηλείας. Η Τροχαία εντόπισε το όχημα και σχημάτισε δικογραφία σε βάρος του οδηγού.
Τον Μάιο του 2026, στα Ιωάννινα, ένας 31χρονος αλλοδαπός ποδηλάτης σκοτώθηκε όταν αυτοκίνητο συγκρούστηκε με το ποδήλατό του στην περιοχή της Ανατολής. Σύμφωνα με την Ελληνική Αστυνομία, ο οδηγός εγκατέλειψε το σημείο και συνελήφθη την επόμενη ημέρα.
Τα περιστατικά απέχουν χρόνια μεταξύ τους. Αυτό που προβληματίζει, όμως, είναι ότι τόσα χρόνια μετά εξακολουθούμε να συζητάμε για τις ίδιες παθογένειες. Οι υποδομές παραμένουν ανεπαρκείς σε πολλές περιοχές, η οδηγική συμπεριφορά δεν αλλάζει με τον ρυθμό που θα έπρεπε και οι εξαγγελίες για ασφαλέστερη και βιώσιμη κινητικότητα δεν αρκούν όταν δεν συνοδεύονται από ουσιαστικές παρεμβάσεις. Παραμένει, όμως, και ένα βαθύτερο ζήτημα. Ως πότε, σε αυτή τη χώρα, ο «σεβασμός» στον δρόμο θα θεωρείται αυτονόητο προνόμιο του ογκωδέστερου και ισχυρότερου οχήματος, αντί να αποτελεί υποχρέωση απέναντι σε κάθε άνθρωπο που κινείται σε αυτόν;
Η συζήτηση για την ασφάλεια των ποδηλατών συχνά περιορίζεται στην έλλειψη ποδηλατοδρόμων. Οι ασφαλείς υποδομές είναι αναμφίβολα σημαντικές, ιδιαίτερα σε δρόμους με αυξημένη κυκλοφορία και υψηλές ταχύτητες. Δεν αρκούν, όμως, από μόνες τους. Ο ποδηλάτης παραμένει εκτεθειμένος όταν ο οδηγός δεν κρατά την απαιτούμενη απόσταση κατά την προσπέραση, κινείται με υπερβολική ταχύτητα ή αντιμετωπίζει τον δρόμο σαν να του ανήκει αποκλειστικά επειδή οδηγεί το μεγαλύτερο όχημα.
Η ασφάλεια του ποδηλάτη δεν εξαρτάται μόνο από το αν υπάρχει ποδηλατόδρομος, αλλά και από το αν οι υπόλοιποι οδηγοί αναγνωρίζουν έμπρακτα το δικαίωμά του να κινείται με ασφάλεια. Η σωστή υποδομή περιορίζει τους κινδύνους. Η υπεύθυνη οδήγηση μειώνει την πιθανότητα μιας σύγκρουσης. Κανένα από τα δύο δεν μπορεί να υποκαταστήσει το άλλο.
Η ευθύνη, ωστόσο, δεν βαραίνει αποκλειστικά τους οδηγούς αυτοκινήτων. Υπάρχουν και ποδηλάτες που αγνοούν τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, παραβιάζουν σηματοδότες, κινούνται χωρίς την απαιτούμενη προσοχή, πολλές φορές προκλητικά, θέτοντας σε κίνδυνο τον εαυτό τους και τους υπόλοιπους χρήστες του δρόμου. Το γεγονός ότι ο ποδηλάτης είναι περισσότερο εκτεθειμένος σε μια σύγκρουση δεν σημαίνει ότι απαλλάσσεται από τις υποχρεώσεις του. Το ερώτημα είναι, όμως, αν η Πολιτεία έχει φροντίσει να τον εκπαιδεύσει ουσιαστικά πριν βρεθεί στην κυκλοφορία. Η κυκλοφοριακή αγωγή θα έπρεπε να αποτελεί σταθερό μέρος της σχολικής εκπαίδευσης, με πρακτική γνώση των κανόνων, των υποχρεώσεων και των συνεπειών μιας παράβασης. Έπειτα από τόσα χρόνια, με τόσες ομάδες και επιτροπές οδικής ασφάλειας, τόσα συμπόσια και συζητήσεις, θα έπρεπε να έχουμε δει ουσιαστικά αποτελέσματα. Δεν είναι δυνατόν να εξακολουθούμε να συζητάμε για τα αυτονόητα, όπως η καθιέρωση μιας πιστοποίησης γνώσεων ή μιας εξέτασης για τους ποδηλάτες, με τρόπο αναλογικό και εφαρμόσιμο. Όχι για να δημιουργήσουμε ένα ακόμη γραφειοκρατικό εμπόδιο στη χρήση του ποδηλάτου, αλλά για να διασφαλίσουμε ότι όποιος συμμετέχει στην κυκλοφορία γνωρίζει τους κανόνες και κατανοεί ότι η οδική ασφάλεια προϋποθέτει δικαιώματα, αλλά και ευθύνες.
Η εγκατάλειψη του θύματος μετά από ένα τροχαίο είναι ίσως η πιο σκληρή πλευρά αυτής της πραγματικότητας. Ποιος επιτρέπει σε αυτή τη χώρα να φεύγει ένας άνθρωπος από τον τόπο όπου μόλις παρέσυρε έναν άλλον, αφήνοντάς τον αβοήθητο στην άσφαλτο; Για ποια ανθρωπιά μιλάμε, όταν η στοιχειώδης υποχρέωση να σταθείς δίπλα σε έναν τραυματία παραμερίζεται μπροστά στον φόβο των συνεπειών; Οι ξένοι εξακολουθούν να μιλούν για το ελληνικό φιλότιμο. Πώς συμβιβάζεται, όμως, αυτή η εικόνα με περιστατικά στα οποία η ανθρώπινη ζωή μοιάζει να περνά σε δεύτερη μοίρα;
Πρόκειται για ζήτημα παιδείας, βαθιάς κοινωνικής νοοτροπίας και ατομικής ευθύνης, που δεν αντιμετωπίζεται μόνο με αυστηρότερους νόμους και πρόστιμα. Χρειάζεται ουσιαστική διερεύνηση από ειδικούς στην οδική συμπεριφορά, στην εκπαίδευση και στην κοινωνική ψυχολογία. Όσο εξακολουθούμε να αντιμετωπίζουμε τέτοιες συμπεριφορές ως μεμονωμένα περιστατικά, χωρίς να αναζητούμε τι κρύβεται πίσω από αυτές, θα επιστρέφουμε ξανά και ξανά στο ίδιο ερώτημα. Ως πότε η εγκατάλειψη ενός ανθρώπου στην άσφαλτο θα αποτελεί είδηση και όχι αφορμή να αναρωτηθούμε τι έχει πάει τόσο λάθος στην κοινωνία μας;
Ο Ίαν Χίμπελ είχε επιβιώσει από κινδύνους που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν θα συναντήσουν ποτέ. Στην Ελλάδα, το ταξίδι του τελείωσε σε έναν δρόμο. Η ιστορία του δεν μπορεί να αλλάξει, μπορεί όμως να υπενθυμίσει ότι για έναν ποδηλάτη η διαφορά ανάμεσα σε μια συνηθισμένη διαδρομή και σε μια μοιραία σύγκρουση μπορεί να είναι λίγα εκατοστά απόστασης, λίγα χιλιόμετρα ταχύτητας και μια απόφαση πίσω από το τιμόνι.
Για τους υπόλοιπους ποδηλάτες, η καθημερινή διαδρομή δεν θα έπρεπε να απαιτεί ούτε ηρωισμό ούτε τύχη.
Στην ελληνική άσφαλτο, όμως, συχνά χρειάζεσαι και τα δύο. Σχεδόν… πάντα.
