Ένα περιστατικό από τη Φινλανδία, όπου οδηγός τιμωρήθηκε με περίπου 120.000 ευρώ πρόστιμο για υπέρβαση ταχύτητας 29 χλμ/ώρα, επαναφέρει στο προσκήνιο την ανάγκη για ένα διαφορετικό σύστημα επιβολής προστίμων, πιο δίκαιο και ουσιαστικό, που δεν βασίζεται σε σταθερά ποσά αλλά στην οικονομική δυνατότητα του παραβάτη.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το ύψος του προστίμου δεν προκύπτει από την ίδια την παράβαση, αλλά από το εισόδημα του οδηγού. Στη Φινλανδία εφαρμόζεται εδώ και δεκαετίες ένα σύστημα όπου το πρόστιμο υπολογίζεται με βάση το ημερήσιο εισόδημα, έτσι ώστε η ποινή να έχει ουσιαστικό αντίκτυπο ανεξάρτητα από την οικονομική κατάσταση.
Η διαδικασία είναι συγκεκριμένη. Αρχικά καθορίζεται η σοβαρότητα της παράβασης, δηλαδή πόσο ξεπεράστηκε το όριο ταχύτητας και αυτό μετατρέπεται σε έναν αριθμό «ημερών προστίμου». Στη συνέχεια, κάθε «ημέρα» αντιστοιχεί σε ένα ποσό που προκύπτει από το καθαρό ημερήσιο εισόδημα του οδηγού. Όσο υψηλότερο το εισόδημα, τόσο μεγαλύτερο και το τελικό πρόστιμο.
Αυτό σημαίνει ότι δύο οδηγοί για την ίδια παράβαση μπορεί να πληρώσουν εντελώς διαφορετικά ποσά. Ένας χαμηλόμισθος μπορεί να κληθεί να πληρώσει μερικές εκατοντάδες ευρώ, ενώ ένας εύπορος οδηγός μπορεί να φτάσει σε ποσά που ξεπερνούν κατά πολύ τις 100.000 ευρώ. Και αυτό δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά μέρος της κανονικής λειτουργίας του συστήματος.
Η φιλοσοφία πίσω από αυτή την προσέγγιση είναι απλή: η ποινή πρέπει να έχει το ίδιο βάρος για όλους. Σε ένα σύστημα με σταθερά πρόστιμα, ένα χαμηλό ποσό μπορεί να είναι αποτρεπτικό για κάποιον με περιορισμένα εισοδήματα, αλλά αδιάφορο για έναν οικονομικά ισχυρό οδηγό. Με το φινλανδικό μοντέλο, η αποτρεπτική δύναμη παραμένει ίδια.
Δεν είναι τυχαίο ότι το σύστημα αυτό εφαρμόζεται για δεκαετίες και αποτελεί βασικό εργαλείο οδικής πολιτικής. Μάλιστα, ενεργοποιείται κυρίως σε πιο σοβαρές παραβάσεις, όταν η υπέρβαση ταχύτητας ξεπερνά ένα συγκεκριμένο όριο. Από εκεί και πέρα, το ύψος του προστίμου μπορεί να αυξηθεί σημαντικά, χωρίς να υπάρχει ουσιαστικό ανώτατο όριο.
Η συγκεκριμένη περίπτωση έχει ήδη ανοίξει τη συζήτηση και εκτός Φινλανδίας, με αρκετούς να αναρωτιούνται κατά πόσο ένα τέτοιο σύστημα θα μπορούσε να εφαρμοστεί και σε άλλες χώρες. Η ιδέα των προστίμων με βάση το εισόδημα θεωρείται από πολλούς πιο δίκαιη και πιο αποτελεσματική, καθώς διασφαλίζει ότι η ποινή έχει ουσιαστικό αντίκτυπο σε όλους τους οδηγούς. Την ίδια στιγμή, δεν λείπουν και οι επιφυλάξεις, κυρίως ως προς το πώς θα μπορούσε να εφαρμοστεί στην πράξη και αν θα γινόταν αποδεκτό κοινωνικά. Σε κάθε περίπτωση, το φινλανδικό μοντέλο δείχνει ότι η συζήτηση για την οδική ασφάλεια δεν αφορά μόνο τους κανόνες, αλλά και το πώς αυτοί εφαρμόζονται.
