Η φωτογραφία που συνοδεύει αυτό το άρθρο καταγράφηκε την Παρασκευή 1 Αυγούστου, στις 7:30 το απόγευμα, σε έναν χώρο άθλησης και αναψυχής στον Βόλο, την πόλη όπου μεγάλωσα και συνεχίζω να ζω. Ένα καλοκαιρινό απόγευμα με ιδανικές συνθήκες για παιχνίδι κι όμως το γήπεδο μπάσκετ είναι άδειο. Η εικόνα αυτή δεν μου προκάλεσε μόνο νοσταλγία, αλλά και έντονο προβληματισμό. Θυμήθηκα τα δικά μου παιδικά χρόνια, όταν τέτοιες ημέρες περιμέναμε υπομονετικά να τελειώσουν τον αγώνα τους τα μεγαλύτερα παιδιά για να έρθει επιτέλους η δική μας σειρά. Στις αλάνες και στα γήπεδα υπήρχε μια άτυπη «ιεραρχία». Χωρίς να το καταλαβαίναμε, σε εκείνους τους χώρους βιώναμε ένα από τα πρώτα σχολεία της ζωής μας. Μας μάθαιναν να περιμένουμε τη σειρά μας, να συνεργαζόμαστε, να αποδεχόμαστε τους κανόνες και να σεβόμαστε τον διπλανό μας. Ένα «συγγνώμη» ύστερα από έναν παιδικό καβγά, όσο κι αν πολλές φορές δεν το πιστεύαμε και τόσο, ήταν αρκετό για να αφήσουμε πίσω τη στιγμή και να συνεχίσουμε το παιχνίδι. Ήταν η πρώτη μας νίκη απέναντι στον εγωισμό. Έτσι, πολύ πριν γνωρίσουμε τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, είχαμε ήδη αρχίσει να μαθαίνουμε τη σημασία των κανόνων.
Υπήρχε όμως και κάτι ακόμη. Σχεδόν τίποτα δεν περνούσε απαρατήρητο. Οι γειτονιές διέθεταν τους δικούς τους άτυπους «αναμεταδότες πληροφορίας», τότε που τα μάτια ήταν στραμμένα στα παιδιά, στον δρόμο και σε ό,τι συνέβαινε γύρω μας, όχι στις οθόνες. Χωρίς να το επιδιώκουν, οι άνθρωποι λειτουργούσαν ως ένα φυσικό δίκτυο προστασίας. Ήξεραν ποια παιδιά έπαιζαν στη γειτονιά, πού βρίσκονταν και αν κάτι δεν πήγαινε καλά, οι γονείς το μάθαιναν πολύ γρήγορα. Μπορεί τότε να μας ενοχλούσε. Σήμερα όμως αντιλαμβανόμαστε ότι, τις περισσότερες φορές, λειτουργούσε υπέρ της ασφάλειάς μας. Πολύ απλά, δεν σε έπαιρνε να το παρακάνεις.
Πριν από λίγες ημέρες ψηφίστηκε το νέο πλαίσιο για τα ηλεκτρικά πατίνια. Για ένα σύντομο διάστημα αρκετοί έδειξαν να συγκρατούνται, περισσότερο από τον φόβο των νέων προστίμων παρά επειδή άλλαξαν νοοτροπία. Όμως, η συμμόρφωση κράτησε όσο κρατά συνήθως και μια είδηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δύο ημέρες αργότερα η εικόνα στους δρόμους ήταν ξανά η ίδια. Πατίνια με δύο επιβάτες, ανήλικοι που τα χρησιμοποιούν χωρίς να πληρούν τις προϋποθέσεις του νέου Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, ποδήλατα που κινούνται ανάποδα σε μονόδρομους και παιδιά που πετάγονται από πεζοδρόμια χωρίς να ρίξουν ούτε μια ματιά αν πλησιάζει όχημα.
Το ανησυχητικό δεν είναι μόνο η παραβατική συμπεριφορά, αλλά το γεγονός ότι όλο και περισσότερα παιδιά μεγαλώνουν χωρίς εκείνες τις εμπειρίες που κάποτε αποκτούσαν αυθόρμητα μέσα από το παιχνίδι. Το πραγματικό παιχνίδι. Όχι το ψηφιακό, πίσω από μια οθόνη, αλλά εκείνο που σε έβγαζε από το σπίτι και σε έφερνε σε επαφή με τους ανθρώπους και την πραγματική ζωή. Το μπάσκετ, το ποδόσφαιρο, το κυνηγητό και οι ατελείωτες ώρες στις γειτονιές δεν ήταν απλώς τρόποι διασκέδασης. Ήταν η πρώτη επαφή με τη συνεργασία, τον σεβασμό των κανόνων, την αυτοπειθαρχία και την υπευθυνότητα.
Ένα παιδί που παίζει καθημερινά σε ένα ανοιχτό περιβάλλον δεν γυμνάζει μόνο το σώμα του. Αναπτύσσει την αντίληψη του χώρου, εκπαιδεύει την περιφερειακή του όραση, ενισχύει τον κινητικό συντονισμό, μαθαίνει να υπολογίζει αποστάσεις, ταχύτητες και χρόνους αντίδρασης. Όλες αυτές οι δεξιότητες αποτελούν βασικά στοιχεία της ασφαλούς μετακίνησης. Δεν είναι τυχαίο πως η επιστημονική κοινότητα συνδέει τη συστηματική φυσική δραστηριότητα με καλύτερη συγκέντρωση, ταχύτερη λήψη αποφάσεων και αποτελεσματικότερη αντίληψη των κινδύνων.
Το ίδιο ισχύει και για τους κανόνες. Στο γήπεδο όλοι γνωρίζουν ότι υπάρχουν όρια. Αν η μπάλα βγει έξω, η φάση σταματά. Αν γίνει φάουλ, υπάρχει συνέπεια. Αν κάποιος δεν σεβαστεί τους υπόλοιπους, το παιχνίδι χαλάει για όλους. Αυτή η διαδικασία κοινωνικοποίησης αποτελεί ίσως το σημαντικότερο μάθημα που παίρνει ένα παιδί πριν ακόμη καθίσει πίσω από ένα τιμόνι. Ο αυριανός οδηγός δεν διαμορφώνεται όταν αποκτήσει δίπλωμα, αλλά πολύ νωρίτερα, μέσα από τις μικρές καθημερινές εμπειρίες που του μαθαίνουν βιωματικά ότι οι κανόνες δεν υπάρχουν για να περιορίζουν την ελευθερία μας αλλά για να επιτρέπουν σε όλους να συνυπάρχουν με ασφάλεια.
Κάπου εδώ γεννήθηκε ο τίτλος αυτού του άρθρου. Το πρόβλημα δεν είναι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ως ανακάλυψη. Είναι η αποκάλυψη μιας πραγματικότητας που μπορεί να ενοχλεί, αλλά παραμένει εκεί, με εμάς πολλές φορές σωματικά δίπλα στα παιδιά μας, αλλά πνευματικά χαμένους μέσα σε μια οθόνη. Παρακολουθούμε με ευκολία τι έκανε πριν από πέντε λεπτά ένας άγνωστος στο Facebook ή στο TikTok, αλλά δύσκολα, ίσως και ακατόρθωτα, γνωρίζουμε πού βρίσκεται εκείνη τη στιγμή το δικό μας παιδί, με ποιους κάνει παρέα και πώς κινείται στους δρόμους.
Για αρκετούς γονείς, η ευθύνη μοιάζει να μένει μέσα στο σπίτι μόλις ακουστεί το γνώριμο «πάω μια βόλτα». Στην πραγματικότητα, από εκείνη ακριβώς τη στιγμή αρχίζει. Η γονική παρουσία δεν μετριέται σε μέτρα απόστασης, αλλά σε ενδιαφέρον, επίβλεψη και ουσιαστική γνώση του κόσμου του παιδιού. Όταν το κινητό γνωρίζει περισσότερα για την καθημερινότητά μας απ’ όσα γνωρίζουμε εμείς για την καθημερινότητα του παιδιού μας, τότε ίσως το πρόβλημα να μην είναι η τεχνολογία, αλλά οι προτεραιότητές μας.
Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης γεμίζουν καθημερινά με φωτογραφίες από σχολικούς ελέγχους προόδου, αριστείες, μετάλλια, κύπελλα και κάθε μικρή ή μεγάλη επιτυχία των παιδιών. Το αν αυτό είναι σωστό ή λάθος ανήκει στην κρίση του κάθε γονέα. Εκείνο που δύσκολα επιδέχεται αμφισβήτηση είναι ότι η μεγαλύτερη επιτυχία δεν είναι μια φωτογραφία ή μια δημόσια ανάρτηση. Είναι ένα παιδί που μεγαλώνει με αξίες, σέβεται τους κανόνες και επιστρέφει κάθε μέρα ασφαλές στο σπίτι.
Ξέρετε κάτι… Αυτό δεν είναι επιλογή. Είναι υποχρέωση.
